Een spaakcalculator doet maar één ding: de schuine zijde van een driedimensionale driehoek meten. Alle moeite zit in de vier getallen die u hem geeft — en daar gaan de meeste mislukte wielen de mist in.
De ERD, en de fout die drie millimeter kost
De ERD is de diameter van de cirkel waarop de spaakuiteinden komen te liggen, met de nippels gemonteerd. Het is niet de buitendiameter van de velg, niet de binnendiameter en niet de ETRTO: het is de afstand van de bodem van een spaakgat tot de bodem ertegenover, nippelkop inbegrepen.
Waarom u er niet naar hoeft te zoeken
De velgen die wij gebruiken zijn Mach1 en Ryde, en hun ERD's worden door de fabrikanten gepubliceerd. De lijst hierboven neemt ze ongewijzigd over, één per model en per diameter. U meet dus alleen wat wij niet kunnen weten: uw naaf.
Bouwt u met een ander merk, meet hem dan zelf: twee tegenover elkaar liggende spaken door de velg gestoken, nippels vlak aangedraaid, de afstand tussen de twee spaakkoppen, plus tweemaal de lengte van één spaak. Of vraag de waarde aan de fabrikant, dat is zekerder.
De vier naafmaten
Ze worden met de naaf in de hand genomen, met een schuifmaat, en ze zijn niet symmetrisch: juist daarom hebben een linker- en een rechterspaak vrijwel nooit dezelfde lengte.
- Linker en rechter PCD. De diameter van de cirkel door het midden van de spaakgaten van elke flens. Het eenvoudigst: meet van de buitenrand van één gat tot de binnenrand van het diametraal tegenoverliggende gat.
- WG en WD. De afstand van het middenvlak van het wiel — precies het midden tussen de borgmoeren, niet het midden van het naafhuis — tot de binnenzijde van elke flens, waar de spaakbocht steunt.
- De rechterzijde is de cassettezijde bij een achterwiel, de schijfzijde bij een voorwiel met schijfrem. Wat telt is niet welke u rechts noemt, maar dat u ze niet door elkaar haalt: rechter PCD en WD moeten van dezelfde flens komen.
Het middenvlak, niet het midden van de naaf
WG en WD worden geteld vanaf het midden van de inbouwbreedte, dus vanaf het midden van de afstand tussen de vorkpatten. Bij een achterwiel ligt dat punt nooit in het midden van het naafhuis: de cassette duwt de rechterflens naar binnen. Die verschuiving veroorzaakt de bekende wielschotel.
Wat de berekening doet
Een spaak verbindt een punt op de flens met een punt op de velg. Die twee punten worden gescheiden door drie onafhankelijke afstanden: een verschil in straal (ERD/2 min PCD/2), een hoekverdraaiing door de kruising, en een zijdelingse verschuiving (WG of WD). De lengte is de wortel uit de som van hun kwadraten — Pythagoras in drie dimensies, meer niet.
De kruising bepaalt de hoek: een spaak gekruist door drie wijst naar een velggat drie spaken verderop. Hoe hoger de kruising, hoe raaklijniger de spaak aan de flens loopt, hoe langer hij is, en hoe beter hij koppel opneemt — aandrijving of remmen. Daarom spaakt niemand radiaal aan de cassettezijde, de schijfzijde of op een motornaaf.
De millimeter te veel
Het resultaat wordt op een tiende gegeven en daarna op de millimeter afgerond. Twijfelt u tussen twee lengtes, neem dan de kortste: een spaak van een millimeter te kort pakt de draad nog, een spaak van een millimeter te lang komt uit de nippel en prikt de binnenband lek via de velgbodem.
Wat de berekening niet zegt
Ze geeft een meetkundige lengte, op een ongespannen wiel dat precies aan de ingevoerde maten voldoet. Drie dingen ontgaan haar:
- Het opspannen. Bij 100 tot 120 daN rekt een spaak enkele tienden en trekt de velg iets in. Dat blijft binnen de tolerantie van afronding op de millimeter, maar het verklaart waarom een strak gebouwd wiel altijd een tikje krap aanvoelt.
- De tolerantie van de onderdelen. Een gepubliceerde ERD is een nominale waarde; van serie tot serie verschuift ze een halve millimeter. Bij een onbekende naaf, gemeten met een werkplaatsschuifmaat, is de onzekerheid van dezelfde orde.
- De spanningsbalans. De berekening geeft u twee lengtes, geen duurzaam wiel. Bij een sterk geschoteld wiel werken de linkerspaken op minder dan de helft van de spanning van de rechter, en zij lopen als eerste los.
Het is ook de reden waarom wij deze maten niet aan onze klanten vragen: komt een wiel binnen voor revisie, dan bereikt de naaf de werkplaats en meten wij hem zelf op, op onze machines, met onze spaken. Deze calculator is er voor wie zijn wiel zelf bouwt — en om te laten zien wat wij doen.
Liever dat wij het doen?
Stuur ons alleen de naaf: wij nemen de maten, rekenen, knippen en assembleren uw wiel. Nieuwe velg, spaken en nippels, binnen 48 tot 72 uur terug.
