De elektrische fiets wordt vaak samengevat als ‘een fiets met een motor’. Vanuit het wiel gezien klopt dat niet: er nemen drie soorten krachten tegelijk toe, en elk daarvan grijpt een ander deel van de opbouw aan.
De drie krachten die veranderen
Deze drie krachten tellen niet netjes bij elkaar op: ze combineren, en ze zijn cyclisch. Juist die herhaling sleet — een spaak breekt vrijwel nooit in één keer, hij breekt door vermoeiing, na tienduizenden cycli van spannen en ontspannen.
Wat dat verandert aan de opbouw
Het aantal spaken
Waar een lichte racefiets toe kan met minder spaken, is een e-bikewiel gebaat bij ruimte: 32 of 36 spaken verdelen de belasting over meer ankerpunten, zowel op de velg als op de naafflenzen. Bij de zwaarst belaste toepassingen — cargo, longtail, bakfiets — blijft 36 gaats de referentie.
De kruising
Een gekruiste bespaking laat de spaken schuin op de velg aangrijpen en dus een draaikracht overbrengen. Precies wat nodig is wanneer het koppel via de naaf binnenkomt. Radiale bespaking daarentegen — spaken recht van naaf naar velg — heeft vrijwel geen grip op torsie: die hoort niet op een aangedreven wiel.
Spanning, en vooral de gelijkmatigheid ervan
Dit is het minst begrepen punt. Wat een wiel lang laat meegaan is niet een absoluut hoge spanning, maar een spanning die gelijk is van spaak tot spaak.
- Te weinig spanning: de spaken vallen volledig slap bij elke passage onderaan het wiel. De nippels draaien zichzelf los en de koppen breken door vermoeiing.
- Te veel spanning: dan werken de velggaten en de nippels voortdurend, en scheuren uiteindelijk.
- Ongelijke spanning: de strakste spaken nemen het aandeel van de andere over. Zij bezwijken, en vaak achter elkaar.
Een wiel is van nature asymmetrisch: cassettezijde achter, schijfzijde voor, de hoeken zijn niet gelijk, dus de spanningen ook niet. Het te bereiken evenwicht beoordeelt u per zijde, niet in het geheel.
Het teken dat u moet alarmeren
Een licht metalig getik dat opduikt bij wegrijden of klimmen terwijl er niets aanloopt: dat is heel vaak het geluid van spaken die verslappen en weer belast worden. Op een e-bike gaat dat geluid vrijwel altijd aan een gebroken spaak vooraf. Pak het vroeg aan: een gebroken spaak brengt het hele wiel meteen uit balans.
Het geval van cargo- en longtailfietsen
Deze fietsen stapelen alles op elkaar: de massa van de fiets, die van de motor, die van de lading — en vaak kleine diameters vóór en achter. Een kleinere diameter verkort de spaken, wat het wiel stijver maakt maar ook minder vergevingsgezind: het vangt minder op en geeft meer door aan de opbouw. Juist hier wegen spaakaantal, kruising en gelijkmatige spanning het zwaarst.
Waarom dit telt bij reconditionering
Wanneer een e-bikevelg op is, is de verleiding groot om hem door ‘hetzelfde’ te vervangen. Maar een elektrisch wiel opbouwen met de bespaking van een stadswiel van dezelfde diameter betekent exact de opbouw herhalen die net is bezweken. Daarom vraagt het bestelformulier naar het werkelijke gebruik van de fiets — stads-e-bike, e-MTB, cargo-longtail — en niet alleen naar maten.
De controle vóór verzending
Onze lijnen werken met gebogen spaken (J-bend), op aluminium velgen. Straight-pull — rechte kop, zonder bocht — komt vooral voor op hoogwaardige race- en mountainbikewielen, veel zelden op serie-e-bikes. In de overgrote meerderheid van de gevallen is een e-bikewiel dus in onze werkplaats te reconditioneren.
De controle duurt vijf seconden: kijk naar de spaakkoppen bij de naaf. Haaks omgebogen: prima. Recht, gestoken in een gat dwars door de flens: dan kunnen wij hem niet opbouwen — net zomin als een carbonvelg.
Drie gewoonten die een e-bikewiel lang laten meegaan
- Controleer de spanning na de eerste paar honderd kilometer na een nieuwe opbouw: dan zet een wiel zich.
- Knijp de spaken elke twee of drie maanden twee aan twee samen. Een spaak die duidelijk slapper is dan zijn buren wordt nagespannen vóór hij breekt, niet erna.
- Rijd niet door met een gebroken spaak. Op een e-bike vervormt het wiel veel sneller dan u denkt.
Een e-bikewiel te reconditioneren?
Vermeld het werkelijke gebruik van de fiets op het formulier: dat bepaalt de bespaking en de spanning. Terug binnen 48 tot 72 uur, retourzending inbegrepen.
