De naaf is het duurste onderdeel van een wiel en meestal ook het onderdeel dat het langst meegaat. Op een beschadigd wiel is hij vrijwel altijd gaaf: de velg vangt de klap op, de spaken breken. U moet er alleen wel zeker van zijn voordat u iets opstuurt.
Controle 1 — Zijdelingse speling
Wiel in de fiets, de fiets op de grond. Pak de velg bovenaan met twee handen vast en duw en trek hem zijwaarts, haaks op het frame. Zonder te forceren: een duidelijke beweging volstaat.
Hoe u het resultaat leest
- Er beweegt niets — de conusafstelling klopt. Goed teken.
- Een lichte beweging, zonder geluid — vaak alleen een conusafstelling op een naaf met kogelcups. Te herstellen.
- Een duidelijke tik, of echte speling — of de afstelling is weggelopen, of de lagers zijn ingeslagen. Laat dit nakijken vóór verzending.
Pas op voor een klassieke valkuil: speling die u aan het achterwiel voelt, komt niet altijd van de naaf. Controleer eerst of de as goed vastzit in de uitvaleinden en of de cassette zelf goed is aangedraaid.
Controle 2 — Het draaien
Haal het wiel eruit en draai de as tussen duim en wijsvinger. Een goede naaf draait vanzelf, moeiteloos, volkomen gelijkmatig. U zoekt de gebreken die de hand veel beter opmerkt dan het oog:
- een korrelig gevoel, alsof er zand tussen zit;
- stroeve punten die bij elke omwenteling terugkomen;
- een algemene weerstand terwijl er niets aanloopt.
Vul aan met het gehoor: wiel in de lucht, geef het een zwiep en luister vlak bij de naaf. Een gezond lager maakt een continu, gedempt geluid. Een piep, een metalig schuren of een onregelmatig getik verraden een beschadigde loopbaan.
Te strak is ook een gebrek
We zoeken vooral naar speling, maar het omgekeerde bestaat ook: een te strak afgestelde naaf remt het wiel voortdurend af en drukt zijn lagers plat. Stopt het losgenomen wiel bijna meteen na een zwiep terwijl er niets aanloopt, dan moet de afstelling worden herzien.
Controle 3 — Het cassettelichaam (achterwiel)
Bij het achterwiel verdient het onderdeel dat de tandkransen draagt een apart onderzoek. Twee dingen om te bekijken:
De spiebanen
Haal de cassette eraf als dat kan en bekijk de groeven van het lichaam. Op een naaf die veel heeft gewerkt — en zeker op aluminium lichamen — slaan de tandkransen er kerven in. Lichte sporen zijn normaal. Diepe groeven, tot de cassette scheef inzakt, betekenen vervanging.
Het freewheelmechanisme
Draai het lichaam in de traprichting: het moet stevig aangrijpen, zonder door te slippen. De andere kant op moet het getik regelmatig zijn. Een lichaam met zijdelingse speling ten opzichte van de naaf, of dat overslaat onder belasting, is aan het eind.
Wat te repareren valt en wat niet
Een naaf met conussen en cups laat zich afstellen, reinigen en opnieuw invetten: veel als onherstelbaar afgeschreven naven hebben alleen een servicebeurt nodig. Bij naven met cartridgelagers zijn de lagers vervangbaar, wat meer kost maar vaak nog steeds loont.
Drie gebreken zijn daarentegen zonder beroep: een gescheurd naafhuis, een flens met een scheur bij de spaakgaten — bekijk ze van dichtbij, daar breekt het — en een beschadigde draad of as. In die gevallen is er geen drager meer om een wiel omheen te bouwen.
Het bijzondere geval van de motornaaf
Bij een naaf met elektrische ondersteuning komt er een vierde controle bij: de voedingskabel. Volg hem over zijn hele zichtbare lengte, vanaf de uitgang van de naaf. Een gescheurde mantel, een blote draad, een doorgesneden ader of een gecorrodeerde connector horen bij een specialist in aandrijvingen, niet bij een wielenbouwer. Laat dit afhandelen voordat u ons de naaf stuurt: een nieuw wiel rond een defecte kabel heeft geen zin.
De samenvatting in twee minuten
- Zijdelingse speling nul of vrijwel nul, zonder tik.
- As die vrij draait, zonder korrel of stroeve punten, zonder metalig geluid.
- Cassettelichaam zonder diepe kerven, stevige aangrijping.
- Flenzen en huis zonder scheuren rond de gaten.
- Motornaaf: voedingskabel over de hele lengte gaaf.
Zijn die punten in orde, dan kan er een nieuw wiel omheen.
Voordat u hem opstuurt
Wij bouwen op wat wij ontvangen: vooraf controleren bespaart u een nutteloze heen-en-terugreis. Drie punten uit het bestelformulier:
- Alleen de naaf, gedemonteerd. Een compleet of half gedemonteerd wiel betekent demontagekosten bovenop.
- Alleen aluminium en gebogen spaken. Geen carbon, geen straight-pull naven.
- Het ingevulde formulier in het pakket, met de vermelding ‘Retour moyeu’ op de zending.
Twijfel over een van de controles? Een telefoontje naar de werkplaats lost het sneller op dan een pakket.
Waarom uw maten zo zwaar wegen
Een spaak werkt als een schroef: hij moet de juiste lengte hebben, op de millimeter. Die lengte wordt berekend uit de effectieve velgdiameter en de naafmaten — flensafstand, gatdiameter, positie van elke flens ten opzichte van de as. Op een achterwiel hebben beide zijden vrijwel nooit dezelfde spaaklengte: de ruimte die de cassette inneemt verschuift de rechterflens, en de velg zou niet gecentreerd blijven in het frame als aan beide zijden dezelfde lengte werd gemonteerd.
Dat is precies waar het bestelformulier voor dient. Een diameter in inches volstaat niet voor die berekening, en daarom vragen wij ook de inbouwbreedte: het zijn deze getallen, niet een fietsserie, die de opbouw bepalen.
Wat de opbouw met zich meebrengt
Een wiel inspaken zet de naaf onder spanning. Op een oude of zwaar belaste naaf kan een al vermoeide flens tijdens de bewerking bezwijken. Zeldzaam, maar het bestaat, en geen enkele visuele controle voorspelt het met zekerheid: een beginnende scheur tussen twee gaten blijft onzichtbaar. Wij kunnen daar dus niet voor instaan. Dat is ook de reden voor de flenscontrole hierboven: die haalt de meeste nare verrassingen eruit.
Bij motornaven is het omgekeerd, en dat moet duidelijk gezegd: de opbouw raakt de voedingskabel niet aan. Hij wordt niet losgekoppeld, niet verplaatst, niet belast. Wij controleren zijn staat niet, en hij kan in onze werkplaats niet beschadigd raken. De controle ligt bij u, vóór verzending.
Is de naaf goed?
Nieuwe velg, spaken en nippels, inspaken en daarna slag, hoogteslag en centrering met de hand afgesteld. Terug binnen 48 tot 72 uur, retourzending inbegrepen.
